Niedoczynność tarczycy a obrzęki nóg – jak je złagodzić?

Każde zaburzenia hormonalne wiążą się z szeregiem powikłań mniej lub bardziej poważnych dla organizmu. Przy niedoczynności tarczycy obserwuje się uczucie ciągłego zimna, zmęczenie, senność, stany depresyjne, zaburzenia miesiączkowania, przyrost masy ciała, puchnięcie twarzy i obrzęki nóg. Czy opuchlizną należy się martwić? Co można zastosować, żeby wspomóc odprowadzenie obrzęku? Odpowiada fizjoterapeuta.

Niedoczynność tarczycy – podstawowe informacje

Niedoczynność tarczycy to zaburzenia hormonalne, związane ze zbyt małą ilością trójjodotyroniny (T3) i kalcytoniny (T4) w organizmie. Przyczyn tego stanu może być wiele: od przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, czyli choroby Hashimoto, przez uszkodzenie lub usunięcie tarczycy, po niedobór jodu i przebyte infekcje wirusowe.

Zaburzenia hormonalne, związane z niewystarczająca ilością T3 i T4, spowalniają metabolizm komórkowy, co może wiązać się z mniejszym spalaniem kalorii, zatrzymaniem wody w organizmie i ogólnym zmęczeniem.

Dlaczego przy niedoczynności tarczycy powstają obrzęki?

Na skutek zaburzeń hormonalnych w przypadku niedoczynności tarczycy powstaje specyficzny rodzaj opuchlizny tzw. obrzęk śluzowaty. Jego powstawanie wynika z odkładania się w skórze i tkance podskórnej substancji śluzowatych (glikozaminoglikanów), które mają zdolność wiązania wody.

Obrzęki występują głównie w obrębie twarzy i manifestują się opuchlizną okolic oczu, powiek i grzbietu nosa. Podczas ucisku nie pozostaje wgłębienie, w przeciwieństwie do obrzęków limfatycznych.

W przypadku niedoczynności tarczycy za mała ilość hormonów, odpowiedzialnych za regulację metabolizmu, prowadzi do szeregu powikłań m.in.:

• zatrzymania wody w tkankach w związku z nadmiernym gromadzeniem się glikoprotein,
• zwiększonej przepuszczalności naczyń, przez co płyny łatwiej przenikają do przestrzeni międzykomórkowych,
• zmian pracy fibroblastów.

Dodatkowo niedobory hormonów odpowiedzialnych za metabolizm powodują przyrost masy ciała bez zmiany nawyków żywieniowych czy aktywności fizycznej. Wszystkie te elementy mogą predysponować do powstawania obrzęków w okolicach kończyn dolnych. Ważną kwestią jest również to, że niedoczynność tarczycy u 79% chorych przebiega z objawami ze strony mięśni, stawów i tkanek okołostawowych. Bóle i obrzęki stawów, zwłaszcza kolanowych i skokowych, są częstym zjawiskiem.

Jak sobie poradzić z obrzękiem nóg przy niedoczynności tarczycy? 

Obserwując obrzęki w przebiegu niedoczynności tarczycy należy pamiętać, że nigdy nie wiemy, jaki czynnik wywołał opuchliznę. Nie należy wprowadzać żadnych specjalistycznych zabiegów bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. Każdy obrzęk ma swoją przyczynę i zazwyczaj jej znalezienie oraz eliminacja będzie dawać najlepsze efekty.

Oczywiście czekając na wizytę można próbować złagodzić obrzęk domowymi sposobami. Przede wszystkim będą wskazane odpowiednia dieta, ćwiczenia oraz niektóre zabiegi fizykalne.

Dieta

W przypadku niedoczynności tarczycy warto kierować się kilkoma zasadami dotyczącymi pory posiłków, objętości i zawartości talerza. W ciągu dnia należy spożywać 4-5 posiłków, w równych odstępach, pierwszy posiłek około 1-2 godziny po przebudzeniu natomiast ostatni około 3 godzin przed snem.

Posiłki powinny być bogate w jod, żelazo, selen, witaminę D, nienasycone kwasy tłuszczowe i białko. Ten ostatni element to składnik budulcowy hormonów tarczycy i może pochodzić z jaj, ryb, chudego mięsa, mleka i produktów mlecznych do 3% tłuszczu i nasion roślin strączkowych. Dodatkowo należy uwzględnić na talerzu około 400 g dziennie warzyw i owoców (głównie warzyw).

Bardzo ważne jest również spożywanie około 2 litrów wody dziennie. Za mała podaż wody może powodować jej gromadzenie, a tym samym pogłębianie się problemu z obrzękami nóg.

Ćwiczenia

Ruch w przypadku niedoczynności tarczycy jest niezwykle ważny. Zwolniony metabolizm (w związku ze zbyt małą produkcją hormonów) dobrze uzupełnić regularną aktywnością fizyczną. Zaleca się ćwiczenia minimum 3 razy dziennie przez minimum 30 minut, chociaż lepsze wyniki uzyskuje się wydłużając ten czas do godziny.

Zalecane są aktywności aerobowe, czyli bieg, basen, rower, marsz, joga, pilates czy nordic walking. Aktywność fizyczna aktywuje pompę mięśniową, która wspomaga krążenie limfy i likwidację obrzęków limfatycznych.

Presoterapia

Jednym z najlepszych zabiegów, które można zastosować, żeby poradzić sobie z obrzękami nóg, jest presoterapia. Zabieg ten to rodzaj mechanicznego drenażu limfatycznego, który ma za zadanie:

• poprawić krążenie limfatyczne i eliminować obrzęki,
• wspomóc odprowadzenie szkodliwych produktów przemiany materii,
• przyspieszyć regenerację tkankową,
• złagodzić uczucie ciężkich nóg.

Do zabiegu pacjent powinien przyjąć wygodną pozycję (półsiedzącą lub leżącą), założyć specjalne pompowane mankiety na nogi, a następnie wybrać odpowiednie parametry na wyświetlaczu urządzenia. Aparat w wybranej sekwencji pompuje poszczególne komory mankietu, co generuje nacisk na tkanki, powodując masaż i wspomaganie krążenia limfatycznego. Pompowaniu towarzyszy uczucie ucisku, ale bez dolegliwości bólowych. Zabieg jest prosty do wykonania dla każdego.

Oczywiście jest to procedura medyczna i jej wprowadzenie powinno być skonsultowane z lekarzem lub fizjoterapeutą. Do zabiegów domowych rekomendujemy aparaty do drenażu limfatycznego z serii Economic. Posiadają one gotowe programy, opracowane przy współpracy ze specjalistami Polskiego Towarzystwa Limfologicznego. Domowe aparaty do presoterapii różnią się liczbą komór, które obsługują w mankietach (od 4 do 8), a im wyższa liczba, tym zabieg jest bardziej precyzyjny.

Domowe sposoby redukcji obrzęku nóg

W przypadku zauważenia obrzęków warto zastosować odpowiednie pozycje do pracy i odpoczynku. Należy unikać długotrwałego stania i siedzenia. W przypadku pozycji siedzącej i pracy przy biurku warto postawić stopy na podwyższeniu, aby usprawnić powrót żylny.

W przypadku świeżych obrzęków stosuje się również zimne okłady w postaci specjalnych torebek z termożelem. Okład najlepiej zawinąć w ściereczkę, aby uniknąć odmrożenia na skórze i stosować około 15-20 minut.