Obrzęk żylny – objawy, diagnostyka, leczenie

Obrzęk jest bardzo często występującym objawem, który może być związany z przewlekłą chorobą lub uszkodzeniem, ale również z przejściowym stanem nie zagrażającym życiu. Często występuje u pacjentów cierpiących na choroby układu krążenia i wiąże się z różnymi schorzeniami, co może utrudniać diagnostykę i leczenie. Obrzęk żylny jest jednym z najpopularniejszych rodzajów obrzęków, obok limfatycznego i tłuszczowego. Co należy o nim wiedzieć i jakie leczenie zastosować?

Co to jest obrzęk żylny?

Obrzękiem żylnym nazywamy dysfunkcję pracy układu żylnego, która jest związana z gromadzeniem się płynu w danej części ciała. W tym przypadku krew ma trudność z odpływem z kończyn dolnych, często na skutek nieprawidłowego działania zastawek żylnych. Gdy zastawki są uszkodzone, krew cofa się i zalega w żyłach.

Dodatkowo cofająca się krew prowadzi do podwyższenia ciśnienia hydrostatycznego (zwłaszcza przy długim staniu lub leżeniu), co naciska na ściany naczyń włosowatych. Ten wzrost ciśnienia zwiększa przepuszczalność naczyń i prowadzi do przenikania płynów z naczyń do tkanek oraz ich gromadzenia.

Układ żylny i limfatyczny współpracują ze sobą w celu odprowadzania nadmiaru płynów z organizmu. W przypadku uszkodzenia i nieprawidłowego działania żył, pojawiają się nieprawidłowości w działaniu naczyń limfatycznych. W późniejszym etapie może dojść do wtórnego upośledzenia pracy układu limfatycznego i powstawania obrzęku żylno-limfatycznego.

Przyczyny powstawania obrzęku żylnego

Dysfunkcja pracy układu żylnego może być związana z:

• pierwotnym zaburzeniem pracy zastawek żylnych żył powierzchownych i głębokich,
• pozakrzepową niewydolnością zastawek żył głębokich,
• niewydolnymi dystalnymi żyłami,
• dysgenezją zastawek żył głębokich,
• dysfunkcją pompy mięśniowej lub uciskiem, który utrudnia powrót żylny.

Objawy obrzęku żylnego

Obrzęk w przypadku przewlekłej choroby żylnej jest sporadyczny i może być jednostronny lub obustronny. Ograniczony jest głównie do okolicy kostek i goleni, ale w niektórych przypadkach może również obejmować proksymalne części kończyny dolnej.

Obrzęk jest nasilany przez dłuższe przebywanie w pozycji stojącej i siedzącej, natomiast poprawia się po uniesieniu nóg. Obrzękowi towarzyszy uczucie ciężkich i zmęczonych nóg. Nie ma składnika stanu zapalnego, a skóra może być napięcia i błyszcząca, z przebarwieniami i owrzodzeniami.

Diagnostyka obrzęków żylnych

Obrzęk żylny można dokładnie zbadać za pomocą ultrasonografii – badania USG Duplex Doppler. To badanie umożliwia ocenę stanu naczyń żylnych kończyn dolnych (powierzchownych i głębokich) oraz przepływu krwi w tych żyłach: sprawdzenie drożności i wydolności żył.

Świeży obrzęk jest miękki, natomiast gdy obrzęk staje się przewlekły, może rozwinąć się pogrubienie skóry i obrzęk limfatyczny. Połączenie obrzęku i żylaków, teleangiektazji kostek, hiperpigmentacyjnego zapalenia skóry, białej atrofii, stwardnienia skóry i egzemy lub owrzodzeń żylnych na podudziu wskazuje z dużym prawdopodobieństwem na żylne pochodzenie obrzęku.

Zobacz też artykuł: Limfolog, flebolog, angiolog – czym zajmują się ci lekarze?

Leczenie obrzęku żylnego

W celu zapobiegania i leczenia obrzęków żylnych ważna jest likwidacja przyczyny, czyli niewydolności żylnej. Leczeniem z wyboru jest stosowanie Kompleksowej Terapii Przeciwobrzękowej (KTP), na którą składają się:

• manualny drenaż limfatyczny,
• kompresjoterapia,
• aktywność fizyczna,
• higiena i edukacja pacjenta.

Manualny drenaż limfatyczny służy poprawie krążenia i zmniejszeniu zalegania płynów. Redukuje również uczucie ciężkich nóg i poprawia odżywienie tkanek.

Kompresjoterapia jest niezbędnym elementem w przypadku występowania obrzęku żylnego. Najczęściej zaleca się stosowanie podkolanówek lub pończoch uciskowych, które regulują ciśnienie i wspomagają funkcję zastawek żylnych. Odzież uciskowa powinna być dobierana indywidualnie.

Stosowanie regularnej aktywności fizycznej, jak spacery czy jazda na rowerze, wspomaga krążenie krwi i zapobiega zastojom żylnym. Bardzo ważne jest również wykonywanie prostych ćwiczeń, jak krążenia stopami, zgięcia w stawach kolanowych, wspięcia na palce czy kołysanie z nogi na nogę. Serie takich ćwiczeń powinny być wprowadzane dla osób spędzających dużo czasu w pozycji siedzącej lub stojącej.

Zaleca się także odpoczynek z uniesionymi nogami powyżej poziomu serca, aby ułatwić odpływ żylny. Należy również unikać długotrwałego przebywania w pozycji siedzącej lub stojącej, ponieważ długotrwałe unieruchomienie sprzyja zaleganiu krwi.

Presoterapia a leczenie obrzęku żylnego

W przypadku obrzęku żylnego bardzo dobrze sprawdza się również zastosowanie presoterapii. Zabieg z użyciem aparatu do drenażu limfatycznego i specjalnych mankietów stymuluje krążenie żylne i limfatyczne, zmniejszając obrzęki i poprawiając działanie naczyń krwionośnych. Presoterapia działa jako prewencja przewlekłej niewydolności żylnej i zapobiega takim powikłaniom jak owrzodzenia żylne i stany zapalne.

Zabieg jest bardzo prosty. Mankiety z komorami zakłada się na kończyny dolne, a następnie na aparacie wybiera się odpowiedni program, w tym przypadku dedykowany leczeniu obrzęków żylnych. Komory mankietów zaczynają się cyklicznie napełniać i opróżniać powietrzem w odpowiedniej kolejności, wywołując przyjemny masaż tkankowy. Ucisk prowadzony jest w kierunku dosercowym, aby wspomagać przepływ krwi żylnej oraz zapobiegać zastojom krwi i limfy. Pomaga usunąć nadmiar płynu śródmiąższowego, który zalega w tkankach oraz poprawia napięcie ścian naczyń krwionośnych.

Do wspomagania leczenia obrzęków żylnych przeznaczone są domowe aparaty do drenażu limfatycznego. Należy z nich korzystać jednak po konsultacji ze specjalistą.

Leczenie operacyjne obrzęku żylnego

W przypadku braku poprawy leczeniem zachowawczym lub zaawansowanego stanu, możliwe jest zastosowanie leczenia operacyjnego. Inwazyjne metody, jak skleroterapia kompresyjna, metody endowaskularne i operacyjne, wiążą się jednak z ryzykiem stanów zapalnych naczyń limfatycznych, infekcji bakteryjnej czy grzybiczej, a w konsekwencji pogorszeniem stanu.